ในยุคสงครามเย็น (Cold War) โลกถูกแบ่งเป็นสองขั้วอุดมการณ์ ประเทศไทยในขณะนั้นเผชิญกับ ทฤษฎีโดมิโน ที่ภัยคอมมิวนิสต์กำลังลุกลามจากประเทศเพื่อนบ้านเข้ามาจ่อถึงชายแดน

แต่ต้นตอที่แท้จริงที่ทำให้ไฟสงครามปะทุหนักในไทย เกิดจาก ปัญหาความเหลื่อมล้ำ ความยากจน และการกดขี่ข่มเหงจากเจ้าหน้าที่รัฐ ในพื้นที่ชนบทห่างไกล (เช่น เหตุการณ์ถีบลงเขาเผาลงถังแดง) ประกอบกับความรุนแรงทางการเมืองในเมืองหลวง (เหตุการณ์ 14 ตุลา และ 6 ตุลา) ทำให้นักศึกษาและปัญญาชนจำนวนมากหมดศรัทธาในรัฐบาล หนีเข้าป่าไปจับอาวุธร่วมกับ พรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย (พคท.) เกิดเป็นสงครามกลางเมืองที่คนไทยต้องมาหลั่งเลือดฆ่ากันเอง โดยมีพื้นที่ "เขาค้อ" จ.เพชรบูรณ์ เป็นหนึ่งในสมรภูมิที่ยืดเยื้อและนองเลือดที่สุด

สงครามครั้งนี้เป็นการปะทะกันระหว่าง 2 ฝ่ายหลัก ซึ่งล้วนเป็นคนไทยด้วยกันทั้งสิ้น:

1. ฝ่ายรัฐบาลไทย: ประกอบด้วยกำลังทหารหลัก (ทหารราบ ทหารม้า ปืนใหญ่), ตำรวจตระเวนชายแดน (ตชด.), และ กองกำลังทหารพราน ซึ่งก่อตั้งขึ้นมาในปี พ.ศ. 2521 เพื่อทำสงครามกองโจรโดยเฉพาะ รับสมัครจากชาวบ้านในพื้นที่ที่คุ้นเคยกับป่าเขา (ค่ายปักธงชัย จ.นครราชสีมา คือค่ายฝึกทหารพรานที่ใหญ่และโด่งดังที่สุด)

2. ฝ่าย ผกค. (ผู้ก่อการร้ายคอมมิวนิสต์): คือกองกำลังติดอาวุธของพรรคคอมมิวนิสต์ฯ พวกเขามีความเชี่ยวชาญการรบในป่าลึกอย่างหาตัวจับยาก ชำนาญการสร้างฐานที่มั่นในถ้ำ การวางทุ่นระเบิด การซุ่มโจมตี และได้เปรียบอย่างมากในเรื่องชัยภูมิบนภูเขาสูงชัน

ขณะที่ทหารหลักสวมชุดสีเขียว ทหารพรานกลับได้รับมอบหมายให้สวม "ชุดสีดำ" ซึ่งมีนัยยะแอบแฝงที่ลึกซึ้ง ไม่ใช่แค่เพื่อพรางตัวในเงามืดของป่าดิบชื้น แต่สีดำยังหมายถึง ความดุดัน น่าเกรงขาม และเป็นการ "ไว้อาลัย" ล่วงหน้า ให้กับชีวิตของตัวเองและเพื่อนพ้องที่อาจไม่ได้กลับบ้าน นอกจากนี้สีดำยังช่วยพรางคราบดินโคลนและ "คราบเลือด" ไม่ให้ศัตรูเห็นความอ่อนแอ ส่วน ผ้าพันคอสีเลือดหมู คือสัญลักษณ์แทนหยาดเลือดที่พร้อมหลั่งเพื่อแผ่นดิน

หน้าที่หลักของทหารพราน: คือการรบแบบกองโจร (Guerrilla Warfare) เนื่องจากส่วนใหญ่เป็นลูกหลานชาวบ้าน จึงทนทานต่อความยากลำบาก พวกเขาทำหน้าที่ลาดตระเวนระยะไกล หาข่าว ซุ่มโจมตี และมักถูกใช้เป็น "หัวหอก" ในการบุกทะลวงป่าลึกเพื่อเปิดทาง ก่อนที่กำลังทหารหลักจะเคลื่อนพลตามเข้าไป

Sapper (แซปเปอร์) มีรากศัพท์มาจากภาษาฝรั่งเศสแปลว่าผู้ขุดสนามเพลาะ แต่ในบริบทของทหารพรานไทย แซปเปอร์คือ "หน่วยจู่โจมทะลวงฟัน" หรือหน่วยกล้าตาย (Assault Pioneers)

พวกเขาคือทหารระดับหัวกะทิที่ผ่านการฝึกความอดทนขีดสุด มีหน้าที่เป็นด่านหน้าสุดในการรบ ต้องคลานฝ่าดงกระสุนเพื่อเข้าไปตัดลวดหนาม เคลียร์ทุ่นระเบิดด้วยมือเปล่า และบุกทำลายบังเกอร์ศัตรูในระยะประชิด แซปเปอร์ต้องมีจิตใจที่เด็ดเดี่ยว บ้าบิ่น และสละชีพได้ทุกวินาที เพราะกฎเหล็กของพวกเขาคือ "ต้องเป็นคนแรกที่เข้าปะทะ และเป็นคนสุดท้ายที่จะล่าถอย" จึงเป็นหน่วยที่มีอัตราการสูญเสียสูงที่สุดในกองทัพ

ชัยชนะในสมรภูมิไม่ได้เกิดจากคนถือปืนวิ่งนำหน้าเพียงอย่างเดียว แต่ยังมี จิ๊กซอว์ชิ้นสำคัญ ที่เสี่ยงตายไม่แพ้กัน:

• เสนารักษ์ (หมอทหาร): วีรบุรุษผู้ไม่มีปืนกลหนัก มีเพียงกระเป๋ายาใบเดียว แต่พร้อมวิ่งตัวเปล่าฝ่าห่ากระสุนเข้าไปลากเพื่อนที่บาดเจ็บออกมาปฐมพยาบาล
• ทหารปืนใหญ่: ได้รับฉายาว่า 'เทพเจ้าแห่งสงคราม' คอยคำนวณพิกัดและยิงกระสุนปืนใหญ่สนับสนุนจากระยะไกล เพื่อทำลายฐานที่มั่นศัตรูและเปิดทางให้ทหารราบ
• พลขับและนักบินฮ.: ผู้เสี่ยงตายบังคับรถยีเอ็มซีและเฮลิคอปเตอร์ (ดัสต์ออฟ) บินต่ำฝ่าดงจรวด RPG เพื่อส่งเสบียง กระสุน และรับร่างผู้บาดเจ็บกลับแนวหลัง

ในช่วงที่ไฟสงครามกำลังคุกรุ่นสุดขีด (พ.ศ. 2523) พลเอก เปรม ติณสูลานนท์ หรือ "ป๋าเปรม" ได้ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี

ท่านตระหนักดีว่า การใช้กำลังทหารปราบปรามเพียงอย่างเดียว ไม่สามารถเอาชนะสงครามที่รบกับ "คนชาติเดียวกัน" ได้ ท่านจึงได้ออกคำสั่งสำนักนายกรัฐมนตรีที่ 66/2523 หรือที่รู้จักกันในชื่อ นโยบาย 66/23 (การเมืองนำการทหาร) ซึ่งถือเป็นจุดเปลี่ยนประวัติศาสตร์ นโยบายนี้เปิดโอกาสให้กลุ่มคอมมิวนิสต์ที่หลงผิด วางอาวุธและเดินออกจากป่ามาร่วมพัฒนาชาติไทย โดยรัฐบาลจะไม่มีการเอาผิดย้อนหลัง การใช้ "ความเมตตา" แทน "กระสุนปืน" นี้ ทำให้ขบวนการคอมมิวนิสต์ล่มสลายและสงครามกลางเมืองของไทยยุติลงได้อย่างถาวร

ในยุคที่แผ่นดินไทยลุกเป็นไฟและคนในชาติแตกแยก พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร (รัชกาลที่ ๙) ทรงเป็นดั่งเสาหลักและศูนย์รวมจิตใจของคนทั้งชาติ

แม้ในพื้นที่สีแดงที่อันตรายที่สุด พระองค์ สมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง และพระบรมวงศานุวงศ์ ทรงฉลองพระองค์ชุดทหาร เสด็จพระราชดำเนินด้วยเฮลิคอปเตอร์ไปเยี่ยมเยียนทหารหาญถึงฐานที่มั่นแนวหน้า (เช่น สมรภูมิเขาค้อ) เพื่อพระราชทานขวัญ กำลังใจ และถุงยังชีพ โดยไม่ทรงหวั่นเกรงต่ออันตรายใดๆ

ยิ่งไปกว่านั้น พระองค์ทรงทอดพระเนตรเห็นว่า "ความยากจน" คือรากเหง้าของปัญหา จึงทรงริเริ่มโครงการพระราชดำริมากมาย ทั้งการตัดถนน สร้างแหล่งน้ำ และส่งเสริมอาชีพ ตามหลักการ "เข้าใจ เข้าถึง พัฒนา" พระเมตตาของสถาบันพระมหากษัตริย์จึงเป็นกุญแจดอกสำคัญที่สุด ที่เอาชนะใจมวลชนและนำพาแผ่นดินไทยกลับคืนสู่ความร่มเย็น